سنگ کلیه توده سختی است که از کریستال‌های جدا شده از ادرار در مجاری ادراری تشکیل می‌شود. بطور طبیعی، ادرار حاوی مواد شیمیایی است که از ایجاد کریستال‌ها جلوگیری کرده یا مهار می‌کند. با این حال، این مهارکننده‌ها به نظر می‌رسد که در تمامی افراد به خوبی عمل نمی‌کند، از این رو، برخی از افراد دچار سنگ کلیه می‌شوند. اگر کریستال‌ها به اندازه کافی کوچک بماند، می‌توانند از طریق مجاری ادراری حرکت کرده  و از طریق ادرار از بدن دفع شوند، بدون اینکه فرد متوجه این روند شود. سنگ‌های کلیه ممکن است حاوی ترکیبات مختلفی از مواد شیمیایی باشند. شایع‌ترین نوع سنگ کلیه، شامل کلسیم همراه با اگزالات یا فسسفات است. این مواد شیمیایی بخشی از رژیم غذایی افراد است و قسمت مهمی از بدن مانند استخوان‌ها و عضلات را تشکیل می‌دهند.

چه مدت طول می‌کشد تا سنگ کلیه دفع شود؟

سنگ‌های کلیه معمولاً حدود ۴۸ ساعت طول می‌کشد تا از طریق مسیر خود در مجاری ادراری، همراه با مصرف مایعات زیاد دفع شود. اگر این سنگ‌ها پس از این زمان دفع نشود، نگران نباشید، چرا که ممکن است در چند روز آتی یا چند هفته بعد حرکت ‌کند. با این وجود، این چهارچوب زمانی ممکن است تنها برای سنگ‌های کوچک کلیه اعمال شود، اما تکه‌های بزرگتر سنگ، می‌تواند دفع سخت‌تری داشته باشند و در داخل بدن باقی مانده و ایجاد درد کنند. درصورت دفع نشدن سنگ می‌توان از راه‌های درمانی دیگر نظیر جراحی، لاپارسکوپی و لیزر استفاده کرد که به طور قطعی باعث شکسته شدن و دفع سنگ می‌شود.

انواع سنگ کلیه


سنگ کلیه می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. علت ایجاد چهار نوع اصلی سنگ کلیه در زیر بیان شده است.

سنگ‌های کلسیمی

سنگ‌های کلسیمی شایع‌ترین نوع سنگ کلیه هستند و اگر مقدار زیادی کلسیم در ادرار وجود داشته باشد، این نوع سنگ تشکیل می‌شود که می‌تواند به دلایل زیر باشد:

  • یک بیماری ارثی است که هیپرکلسیوری نامیده می‌شود، که باعث ایجاد مقدار زیادی کلسیم در ادرار می‌شود.
  • غده پاراتیروئید بیش فعال (غدد پاراتیروئید به تنظیم مقدار کلسیم در بدن کمک می‌کند).
  • بیماری کلیه
  • بیماری نادری به نام سارکوئیدوز
  • برخی از سرطان‌ها

سنگ کلسیم معمولاً بزرگ و نرم هستند، یا تیز و زبر هستند.

سنگ های استروویت

سنگ‌های استروویت اغلب به دلیل عفونت ایجاد می‌شود و آنها عمدتاً پس از عفونت مجاری ادراری که به مدت طولانی ادامه می‌یابد، رخ می‌دهند. سنگ‌های استروویت در زنان بیشتر از مردان ایجاد می‌شود.

سنگ‌های اسید اوریکی

سنگ‌های اسید اوریکی هنگامی تشکیل می‌شود که مقدار زیادی اسید در ادرار وجود داشته باشد. آنها به دلایل زیر ایجاد شوند:

  • رژیم غذایی با پروتئین بسیار بالا که شامل مقدار زیادی گوشت باشد.
  • بیماری مانند نقرس که باعث می‌شود بدن نتواند برخی مواد شیمیایی را از بین ببرد.
  • یک مشکل ارثی که باعث می‌شود سطح بالاتر از حد طبیعی اسید، در بدن وجود داشته باشد.
  • شیمی‌درمانی

سنگ‌های سیستین

سنگ‌های سیستین نادرترین نوع سنگ‌های کلیه هستند. این سنگ‌ها به علت یک مشکل ارثی به نام سيستينوری ایجاد می‌شود، که بر مقدار اسیدی که در ادرار وجود دارد تاثیر می‌گذارد.

علت ایجاد سنگ چیست؟


چه چیزی باعث تجمع کلسیم، اگزالات، اسید اوریک و دیگر مواد معدنی می‌شود که سنگ کلیه را ایجاد می‌کند؟ هنگامی که در کلیه مواد معدنی بیشتر از حدی وجود داشته باشد که کلیه بطور مؤثر می‌تواند رقیق کند، احتمال ایجاد سنگ کلیه وجود دارد. یکی از دلایلی که سنگ‌های کلیه ایجاد می‌شوند، کمبود آب کافی در بدن است. لیستی از علل احتمالی سنگ کلیه در زیر ارائه شده است.

  • کم آبی بدن
  • نقرس
  • بیماری التهاب روده (به عنوان مثال بیماری کرون)
  • استفاده از مکمل‌های ویتامین دی و کلسیم
  • سابقه خانودگی
  • مشکلات پزشکی دیگر
  • استفاده از فلوراید در آب آشامیدنی

اگر شما کمتر از مقدار ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز آب بنوشید، ممکن است خطر کم آبی بدن در شما بالاتر رفته و دچار سنگ کلیه شوید، چرا که کلیه‌های شما آب کافی برای رقیق کردن مواد معدنی که سنگ ایجاد می‌کنند را ندارد. ثابت شده است که مشکلات پزشکی خاص شامل بیماری کرون، نقرس، عفونت‌های مجاری ادراری، بیش فعالی غده پاراتیروئید، اسیدوز لوله‌ای کلیوی، کلیه اسفنجی مدولاری و بیماری دندانی با افزایش ایجاد سنگ کلیه ارتباط دارند. عوامل خطر دیگر برای سنگ کلیه شامل سبک زندگی بدون تحرک، چاقی، رژیم غذایی حاوی پروتئین بالا، داروهای خاص و فشار خون بالا است.

علائم  سنگ کلیه


هنگامی که سنگ به سمت حالب یا میزنای، لوله‌ای که کلیه را به مثانه متصل می‌کند، رها می‌شود، ممکن است هر کدام از علائم زیر را داشته باشید:

  • درد شدید در قسمت کمر، کشاله ران یا نواحی شکم (زیر دنده‌ها)
  • خون در ادرار
  • حالت تهوع و یا استفراغ
  • ادرار مداوم و دردناک
  • ادرار تیره و لکه دار
  • دردی که شدت آن نوسان دارد
  • نیاز مداوم به ادرار کردن
  • تب و لرز (نشانه عفونت)
  • در هر بار مقدار کمی از ادرار خارج می‌شود.

اگر شما هر کدام از علائم بالا را مشاهده کردید، عاقلانه‌ترین کار این است که فوراً به پزشک مراجعه کنید. مشکل شما ممکن است جدی باشد، چرا که درد کمر و شکم می‌تواند نشانه بسیاری از مشکلات جدی مختلف پزشکی شامل سنگ کلیه، آپاندیس و بارداری خارج از رحم باشد. بیماری‌های مقاربتی (STDs) گاهی اوقات باعث ادرار دردناک نیز می‌شوند. تشخیص سنگ‌های کلیه قبل از اینکه دردی ایجاد کنند به ندرت اتفاق می‌افتد. هنگامی که به دلیل شدت درد ناشی از درد شدید کلیه به اورژانس مراجعه می کنید، امری غیر عادی نیست و بطور مداوم رخ می‌دهد.

افراد مستعد


 

هرکسی ممکن است به مشکل سنگ کلیه دچار شود، اما افرادی که دچار بیماری‌ها و مشکلات خاصی هستند یا افرادی که داورهای خاصی مصرف می‌کنند بیشتر مستعد ابتلا به ایجاد سنگ کلیه هستند.

  • سنگ‌های مجاری ادراری در مردان بیشتر از زنان ایجاد می‌شود.
  • بیشتر سنگ‌های ادراری در افراد بین ۲۰ تا ۴۹ سال ایجاد شده و افرادی که مستعد حملات چندگانه سنگ کلیه هستند، معمولاً اولین سنگ کلیه در آنها در دهه دوم یا سوم زندگی ایجاد می‌شود.
  • افرادی که قبلا دچار سنگ کلیه شده‌اند، مستعد ایجاد سنگ‌های بیشتر هستند.

در ساکنین شهرهای صنعتی، سنگ کلیه شایع‌تر از سنگ مثانه است. خلاف این موضوع نیز که سنگ‌ کلیه برای ساکنین نواحی در حال رشد جهان شایع‌تر بوده، صادق است. این تفاوت با عوامل رژیم غذایی ارتباط دارد.سابقه خانوادگی سنگ کلیه نیز جزو عوامل خطر برای ایجاد سنگ کلیه است. سنگ‌های کلیه اسید اوریکی، در افرادی که بطور مزمن سطح اسید اوریک در خون آنها بالا می‌رود (هیپراوریسمی)، شایع‌تر است.

سنگ کلیه دربارداری

تعداد کمی از زنان باردار دچار سنگ کلیه می‌شوند و شواهدی وجود دارد که تغییرات مرتبط با بارداری ممکن است خطر تشکیل سنگ را افزایش دهد. عواملی که ممکن است منجر به تشکیل سنگ در دوران بارداری شود شامل کاهش عبور ادرار به دلیل افزایش سطح پروژسترون و کاهش مایعات دریافتی به دلیل کاهش ظرفیت مثانه و بزرگ شدن رحم می‌باشد. در زنان باردار سالم نیز دفع کلسیم در ادرار به مقدار کمی افزایش می‌یابد. با این وجود، هنوز مشخص نشده است که آیا تغییرات بارداری مستقیماً مسئول تشکیل سنگ کلیه است یا این زنان عوامل زمینه‌ای دیگری دارند که آنها را مستعد به ایجاد سنگ کلیه می‌کند.

مشکلات سنگ کلیه


سنگ‌های کلیه می‌تواند به اندازه‌ یک دانه شن تا یک مروارید یا حتی بزرگتر باشد. آنها می‌توانند نرم یا ناهموار باشد و معمولاً زرد یا قهوه‌ای هستند. یک سنگ بزرگ معمولاً ممکن است در دستگاه ادراری گیر کند. این مشکل می‌تواند جریان ادرار را مسدود کرده و منجر به درد شدید شود. سنگ‌های کلیه ممکن است آسیب دائمی به کلیه وارد کنند. این سنگ‌ها همچنین خطر عفونت ادراری و کلیه را افزایش می‌دهند که باعث ورود میکروب‌ها به جریان خون شوند.

آزمایشات و تشخیص


تشخیص سنگ‌های کلیه نیاز به ارزیابی سابقه سلامتی کامل و معاینات فیزیکی دارد. آزمایشات دیگر عبارتند از:

  • آزمایشات خون برای کلسیم، فسفر، اسید اوریک و الکترولیت
  • نیتروژن اوره خون (BUN) و کراتنین برای ارزیابی عملکرد کلیه
  • آنالیز ادرار برای بررسی کریستال‌ها ، باکتری، خون و سلول‌های سفید
  • آزمایش سنگ دفع شده برای تعیین نوع آنها

آزمایشات زیر می‌تواند احتمال انسداد را رد کند:

  • تصویربرداری اشعه ایکس از شکم
  • پیلوگرام داخل وریدی (IVP)
  • پیلوگرافی برگشتی
  • سونوگرافی کلیه (بررسی ترجیحی)
  • اسکن ام آر آی شکم و کلیه
  • سی تی اسکن شکم

رنگ کانتراست مورد استفاده در سی‌تی اسکن و پیلوگرام داخل وریدی می‌تواند بر عملکرد کلیه تاثیر بگذارد. با این وجود، در افرادی با عملکرد طبیعی کلیه، این مسئله باعث نگرانی نیست. داروهایی وجود دارد که می‌تواند احتمال آسیب کلیه در رابطه با رنگ را افزایش دهد. با رادیولوژیست درباره داروهایی که مصرف می‌کنید صحبت کنید.

سنگ کلیه چگونه درمان می‌شود؟


درمان سنگ کلیه با توجه به نوع سنگ انتخاب می‌شود. ادرار می‌تواند تحت آزمایش قرار گرفته و سنگ‌ها برای ارزیابی جمع‌آوری شود. نوشیدن شش تا هشت لیون آب در روز جریان ادرار را افزایش می‌دهد. افرادی که بدن آنها کم آب است یا تهوع و استفراغ شدید دارند ممکن است به دریافت مایعات از طریق رگ نیاز داشته باشند. درمان‌های دیگر شامل موارد زیر است:

داروها

کاهش درد ممکن است به دریافت داروهای مسکن نیاز داشته باشد. وجود عفونت نیاز به درمان آنتی‌بیوتیک دارد. دیگر داروها شامل :

  • آلوپورینول (زیلوپریم) برای سنگ‌های اسید اوریکی
  • داروهای دیورتیک‌ یا ادرارآور
  • سدیم بی کربنات یا سدیم سیترات
  • محلول فسفر
  • ایبوپروفن (ادویل)
  • استامینوفن (تیلنول)
  • ناپروکسن سدیم (الو)

لیت تریپسی

لیت تریپسی شاک ویو تراپی از امواج صوتی برای شکستن سنگ‌های بزرگ استفاده می‌کند و از این رو آنها می‌توانند به آسانی از حالب عبور کرده و وارد مثانه شوند. این روش درمانی ممکن است کمی دردناک باشد و می‌تواند نیاز به بی‌حسی خفیفی داشته باشد. این درمان سنگ کلیه منجر به کبودی در ناحیه شکم و کمر و خونریزی در اطراف کلیه و اندام‌های نزدیک آن شود.

عمل جراحی تونل پوستی ( نفرولیتوتومی از راه پوست)

سنگ‌ها از طریق برش کوچکی در کمر خارج می‌شود. این عمل هنگامی لازم است که:

  • سنگ‌ باعث انسداد و عفونت شده یا به کلیه ها آسیب بزند.
  • سنگ بیش از حد بزرگ بوده و نمی‌توانند دفع شوند.
  • کنترل درد میسر نباشد.

اورتروسکوپی

هنگامی که سنگی در حالب یا مثانه گیر می‌کند، پزشک ممکن است از ابزاری به نام اورتروسکوپ استفاده کند و آن را خارج کند. یک سیم کوچک با یک دوربین که به آن متصل شده، وارد حالب شده و از این طریق به مثانه وارد می‌شود. پزشک از یک قفس کوچک برای گیر انداختن سنگ استفاده می‌کند و آن را بیرون می‌آورد. این سنگ سپس برای آنالیز به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.

جراحی باز یا لاپراسکوگی برای سنگ کلیه

جراحی باز یا لاپراسکوپی دیگر برای درمان سنگ کلیه رایج نیست. با این حال، شرایط خاصی وجود دارد که از این روش‌ها استفاده می‌شود که شامل ناهنجاری‌های آناتومی مانند انسداد محل اتصال حالب به لگنچه است. در این شرایط ، درمان مشکل اولیه، پیشگیری از ایجاد سنگ‌ها در آینده است. در گذشته ، جراحی باز سنگ کلیه در ابتدا برای سنگ مثانه در مردان انجام می‌شد. سنگ‌های مثانه در گذشته به دلیل درمان‌های پیشرفته برای هیپرپلازی خوش خیم پروستات، یا BPH ، که منجر به زه‌کشی نامناسب، عفونت ها و شکل‌گیری احتمالی سنگ‌های مثانه، بیشتر از اکنون شایع‌ بودند. امروزه، در موارد کمی که بیمار دچار سنگ بزرگ مثانه باشد، جراحی باز سنگ ممکن است بهترین گزینه برای خارج کردن کامل و سریع آن باشد.

پیشگیری از ایجاد دوباره سنگ کلیه


اگر شما دچار سنگ کلیه هستید، نکاتی وجود دارد که می‌تواند برای پیشگیری از ایجاد دوباره سنگ بکار گرفته شود. این نکات عبارتند از:

  • درباره علت سنگ‌های قبلی با پزشک صحبت کنید.
  • از پزشک بخواهید که بررسی کند که آیا داروهایی که شما مصرف می‌کنید، می‌تواند علت سنگ کلیه شما باشد. داروهای خود را بدون مشورت پزشک قطع نکنید.
  • برای عفونت‌های ادراری درمان سریع و مناسب را دریافت کنید.
  • از کم آب شدن بدن پیشگیری کنید. مایعات کافی بنوشید تا حجم ادرار در حدود یک یا بیشتر از دو لیتر در روز باشد. این کار می‌تواند خطر ایجاد دوباره سنگ را با کاهش غلظت مواد شیمیایی تشکیل دهنده سنگ در ادرار به نصف کاهش دهد.
  • از نوشیدن بیش از حد چای یا قهوه خودداری کنید. آب میوه به خصوص آب پرتقال، گریپ فروت و ذغال اخته می‌تواند خطر ایجاد برخی از سنگ‌ها را کاهش دهد. از پزشک بخواهید تا به شما توصیه‌های لازم را ارائه دهد.
  • مقدار نمک مصرفی را کاهش دهید تا خطر ایجاد سنگ‌های کلسیمی کمتر شود. در حال پخت غذا نمک اضافه نکنید و از قرار دادن نمکدان روی میز غذا خودداری کنید. غذاهای فرآوری شده کم نمک یا بدون نمک مصرف کنید.
  • از مصرف بیش از یک لیتر نوشیدنی حاوی فسفریک اسید در هفته خودداری کنید، این ماده به عنوان طعم دهنده در نوشیدنی کربناتی مانند کولا و آب جو استفاده می‌شود.
  • همیشه قبل از تغییر رژیم غذایی خود با پزشک مشورت کنید.

نوشیدن آب معدنی خوب است، این آب نمی‌تواند باعث ایجاد سنگ کلیه شود چرا که تنها شامل عناصر کمیاب معدنی است.